Nogal Irritant

Guur eigenlijk onguur? - Renée O

“Waarom noemt men onaangenaam koud weer ‘guur’ maar een onaangenaam, sinister persoon ‘onguur’?”

Een heel interessante vraag van mijn echtgenoot vandaag, toen we rillend van de kou de boodschappen in huis haalden voor het Paasweekend, en voldoende reden voor deze taalfanaat om deze eens even haarfijn uit te zoeken.

De Nederlandse Taalunie geeft op haar site Taaladvies.net de volgende verklaring:

“Onguur is ontstaan uit het voorvoegsel on- en het Middelnederlandse gehuer, dat ‘lief’ of ‘vriendelijk’ betekent. Guur is in de zestiende eeuw gevormd uit onguur, en betekende oorspronkelijk (net als onguur) ‘onvriendelijk, stuurs’. Deze - op het eerste gezicht onlogische - vorming kon ontstaan doordat men niet meer begreep dat on- in onguur een negatief voorvoegsel was.”

Onguur had van meet af aan een onaangename connotatie, dus is onaangenaam koud weer strikt genomen óók onguur, maar dat krijgen we er natuurlijk nooit meer in. Als de weerman (of -vrouw) ‘onguur’ weer zou voorspellen, zou ik eerder de neiging hebben mijn badpak tevoorschijn te halen dan dat ik de thermostaat een graadje hoger zet, om de simpele reden dat guur weer nu eenmaal het gevoel van onguur geeft. Eh… lekker verwarrend. En als iemand het over een ‘guur persoon’ zou hebben, denk ik vast niet aan een lieverdje. Althans, dat vermoed ik, want ik ben nu eenmaal gewend aan de betekenis die men aan beide termen heeft gegeven, termen bovendien die alleen als adjectief worden gebruikt bij respectievelijk een akelig persoon en koud weer. 

Kortom, de gevoelswaarde van een woord is vaak belangrijker dan de échte of oorspronkelijke betekenis. Ik kan me echter voorstellen dat een buitenlander die Nederlands leert en in aanraking komt met deze twee vrij gangbare begrippen zich, met een diepe rimpel in het voorhoofd en gefronste wenkbrauwen, vol onbegrip achter de oren krabt.

Raadpleeg de Etymologiebank voor uitgebreider uitleg.

Copyright 2012, Renée Olsthoorn